ترانزیت کالا چیست؟
به فعالیت های بین المللی در حوزه حمل و نقل، ترانزیت کالا می گویند و انجام آن با توجه به قوانین و مقررات بین المللی صورت می گیرد. سودآوری و درآمدزایی در این زمینه اگر مطابق با اصول و قوانین باشد، بسیار مناسب است.
انواع ترانزیت کالا
ترانزیت کالا به دو روش داخلی و خارجی انجام می گیرد که در ادامه بیشتر به آن می پردازیم :
ترانزیت خارجی
در صورتی که سه کشور یا بیشتر درگیر حمل و نقل و جابجایی کالا شوند، ترانزیت خارجی است. به این صورت که کالا از مبدا تا مقصد سه کشور را طی می کند و در زمان های مشخص عبور از مرزهای گمرکی خارج و وارد شود. داشتن گذرنامه در این روش ترانزیت الزامی است.
ترانزیت داخلی
اگر کالا در داخل کشور بین دو گمرک انجام گیرد، تزانزیت داخلی محسوب می شود. در این روش رانندگان باید مطابق با تشریفات گمرکی جابجایی کالا را انجام دهند و در زمان مشخص کالا را به مقصد برسانند. در صورت تاخیر در ارسال، ترانزیت کالا به عنوان قاچاق محسوب می شود و از استفاده از آن توسط خریدار جلوگیری می شود.
فرم ها و مدارک مورد نیاز جهت ترانزیت خارجی
برای ترانزیت خارجی فرم ها و مدارکی لازم است توسط خریدار تهیه و آماده شوند که در اینجا ما به آن اشاره می کنیم.
فرم هایی از قبیل پروانه ترانزیت و اظهارنامه کالای ترانزیت خارجی از دسته فرم های ضروری است که باید تهیه گردند و تهیه مدارک زیر نیز مهم تلقی می شوند:
- بارنامه کالا
- مجوز بانک
- لیست عدلبندی
- راهنمای CHR
- فاکتور خرید کالا
- ضمانت نامه
- وکالت نامه
- تصویر کارت بازرگانی
- مجوز عبور
مدارک مورد نیاز جهت ترانزیت خارجی
ترانزیت داخلی همانند ترانزیت خارجی باید مدارک مورد نیاز آن تهیه و آماده شوند که از جمله آن ها می توان موارد زیر را ذکر نمود:
- لیست عدلبندی
- بارنامه
- گواهی ثبت سفارش
- فاکتور فروش کالا
- گواهی مبدأ
- ترخیصیه
- قبض انبار گمرک
- پروانه بهره برداری
روش های ترانزیت کالا
تا اینجا به انواع ترانزیت کالا پرداختیم، اما برای انجام آن می توان از روش های زیر استفاده نمود که انتخاب یکی از آن ها به توافق طرفین معامله بستگی دارد :
ترانزیت هوایی
ترانزیت هوایی به دلیل سرعت بالای انتقال از مهم ترین راه ترانزیت کالا است که توسط هواپیماهای باربری دو کشور انجام می گیرد. در این روش بخش عمده ای که منتقل می شود به مواد خوراکی، میوه و محصولات کشاورزی مرتبط است که انتقال سریع آن ها جهت جلوگیری از فساد اهمیت بالایی دارد..
ترانزیت جاده ای
حمل و نقل جاده ای یکی از رایج ترین روش انتقال کالا است به طوری که سالانه شاهد نقل و انتقال 600 میلیون تن کالا هستیم. ترانزیت جاده ای هزینه به مراتب کمتری نسبت به سایر روش های حمل و نقل دارد و از مزایای این روش می توان موارد زیر را نام برد :
- با حداقل هزینه و بدون سرمایه گذاری می توان این این روش را انجام داد
- امکان پذیر بودن تردد کامیون و تریلی
- مناسب بودن برای کالایی که شرایط نگهداری خاصی ندارد
- انتخاب زمان حرکت و بارگیری متناسب با شرایط فرستنده کالا
- بالاتر بودن سرعت ترانزیت کالا نسبت به روش ترانزیت ریلی و دریایی
ترانزیت ریلی
حمل و نقل ریلی امنیت و ایمنی بالاتری دارد. در این روش از ترانزیت کالا، خطوط ریلی و قطارهای باربری با دریافت کالا، مراحل انجام ارسال و حمل آن را آغاز می کنند. مهم ترین چیز در روش ترانزیت ریلی، توجه به زیرساخت های حمل و نقل ریلی دو کشور است که معامله بین آن ها صورت گرفته است.
ترانزیت دریایی
این مدل از ترانزیت کالا زمانی صورت می گیرد که بین دو کشور بندرهای مرزی وجود داشته باشد تا به واسطه کشتی های باربری مخصوص، بارگیری شده و به مقصد ارسال شوند.
FOB ترانزیت
FOB که تحویل روی عرشه کشتی است در واقع یکی از بخش های مهم در حمل و نقل ترانزیت کالا است. به این معنا که شرکت ترانزیت با تعهدی که دارد، موظف است کالا را در محل تعیین شده به خریدار تحویل دهد و تمامی هزینه های کالا را تا محل مقرر شده پرداخت نماید. پس از ترخیص کالا در مکان مقرر شده، فروشنده باید تمام هزینه های مراحل بعدی را پرداخت کند که از جمله آن ها می توان به بیمه، کرایه حمل، تعرفه های وارداتی و غیره اشاره کرد.
مزایای ترانزیت در ایران
ترانزیت کالا در ایران از ویژگی های مهمی برخوردار است که در اینجا به چند نمونه از آن اشاره می کنیم :
موقعیت جغرافیایی مناسب جهت برقراری ارتباط ترانزیتی کشورهای همسایه و اروپایی
قرارگیری در مرکزیت جغرافیایی کشورهای سازمان همکاری اقتصادی اکو
برخورداری از تخفیفات و تسهیلات گسترده در خصوص ترانزیت و حمل و نقل کالا
برخورداری از ظرفیت های و پتانسیل های مناسب در بخش های مختلف حمل و نقل
افزایش کمی و کیفی تجهیزات
برخورداری از تجهیزات تخلیه و بارگیری در بنادر
قوانین و مقررات ترانزیت کالا در ایران
کشور ایران شرایط مناسبی برای ترانزیت کالا فراهم نموده که مطابق با قوانین و مقررات بین المللی وضع شده است. در سال 1374 این قانون به تصویب رسید که شامل 26 ماده و 4 تبصره است. کسانی که قصد واردات و ترانزیت کالا در دو دسته خارجی و داخلی دارند، باید متناسب با قوانین وضع شده اقدام کنند.
در اینجا ما به چند نمونه کلی از این قوانین اشاره می کنیم:
گمرک ایران موظف است تسهیلات خود را در هر یک از پایانه های باربری که به عنوان محوطه های گمرکی شناخته می شوند را ارائه دهد.
کالاهایی که ممنوعه هستند جهت ترانزیت خارجی توسط شورای امنیت ملی تهیه و به تصویب هیات وزیران می رسد ترانزیت خارجی محصولات دامی، شیمیایی و نباتی باید مجوز لازم از مراجع مرتبط کسب کنند
کانتینرهای حمل کالا به عنوان محفظه از پرداخت سود و عوارض گمرکی معاف هستند و گمرک تنها آمار ورود و خروج آن ها را ثبت می کند
وضع هر گونه عوارض مرتبط به ترانزیت کالا به عهده شورای عالی هماهنگی ترابری و تصویب هیات وزیران خواهد بود